Pisarz Mircea Nedelciu zmarł nie ukończywszy 49-go roku życia; spośród tych lat, 39 przeżył w totalitarnym reżimie, ostatnie 10 lat natomiast walczył z chorobą i śmiercią. Urodzony 12 listopada 1950 roku w Fundulea, w rolniczej rodzinie, uczęszczał do szkoły podstawowej we wsi, do liceum w Brăneşti i na wydział filologiczny (język rumuński
i francuski) uniwersytetu w Bukareszcie. Doskonalił swoją edukację w poważnym, dość liberalnym środowisku zawodowym Bukaresztu końca lat 60-tych, czytając zagraniczną prasę, literaturę i współczesną, zachodnią teorię. Zachował wolność umysłu, nawet po zakończeniu studiów (1973), gdy znalazł się w skrajnej pozycji, w takiej samej zresztą, jak większość pisarzy z jego pokolenia, pokolenia lat 80-tych, którym nie udało się już żyć tylko z pisania, jako wolni pisarze zawodowi, ani zajmować stanowiska w prasie lub systemie wydawniczym. Po tym jak odrzucił posadę nauczyciela w Delcie Dunaju, żył
z tymczasowych zajęć (przewodnik w Narodowym Biurze Turystyki jest najdłuższym z nich). Gdy w 1977 roku został aresztowany na kilka tygodni za przemyt waluty, poznał konsekwencje prowadzenia takiego trybu życia, uważanego przez reżim za pasożytniczy.
W 1982 roku został zatrudniony jako sprzedawca książek w wydawnictwie Cartea Românească, miejscu spotkań młodych pisarzy, znajdujących się w skrajnej pozycji
z politycznego, nie literackiego, punktu widzenia. Nadal nękany był za dwa polityczne błędy: nie jest partyjnym działaczem, a brat żony przebywa w USA.
<<Ja, niejaki Mircea Nedelciu…>>
Mircea Nedelciu debiutuje w 1979 tomem krótkiej prozy Aventuri într-o curte interioară (Przygody na podwórzu) (wydawnictwo Cartea Românească), w ciągu następnego dziesięciolecia ukazują się wszystkie jego tomy wydane za życia: Efectul de ecou controlat (Efekt kontrolowanego echa) (opowiadania, wydawnictwo Cartea Românească, 1981), Amendament la instinctul propietăţii (Poprawka do instynktu własności) (opowiadania, wydawnictwoEminescu, 1983), Zmeura de cîmpie (Polna malina) (powieść, wydawnictwo Militară, 1984), Tratament fabulatoriu (Leczenie fabulatoryjne) (wydawnictwo Cartea Românească, 1986), Şi ieri va fi o zi (I wczoraj będzie dzień) (opowiadania, wydawnictwo Cartea Românească, 1989), mimo, iż napisane w tym samym czasie, opublikowane zostały później powieść (napisana we współpracy z Adrianą Babeţi i Mircea Mihăieş) Femeia în roşu (Kobieta w czerwieni) (wydawnictwo Cartea Românească, 1990) oraz Povestea poveştilor generaţiei ’80 (Opowieść nad opowieściami pokolenia lat 80-tych) (proza erotyczna, opublikowana przez wydawnictwo Nemira w roku 1998).
Po grudniu 1989 roku, kiedy nastaje inny świat, bardziej gościnny, lepiej odpowiadający jego wolnemu umysłowi i jego chęci tworzenia, jego życie zostaje naznaczone i skruszone przez chorobę (syndrom Hodgkina), której objawy, jeszcze niewyraźne, pojawiały się już od 1988 roku. Zostaje poddany kilku bardzo poważnym operacjom we Francji
i ostatnie lata swego życia spędza unieruchomiony na wózku inwalidzkim. Zakłada
i prowadzi stowarzyszenie wydawnicze rumuńsko-francuskie, wchodzi w zawodowe życie pisarzy. Z przerwami spowodowanymi przez chorobę i z lękiem, że pisanie samo w sobie może mu szkodzić, pisze powieść, w której widoczny jest plan autobiograficzny, Zodia scafandrului (Spod znaku nurka). Powieść ta zostaje opublikowana pośmiertnie przez wydawnictwo Compania w 2000 roku. W swym jakże doświadczonym życiu, niezwykła jest moc Mircei Nedelciu, jego zdecydowany i nieustraszony sposób bycia, co skłoniło Alexandru Muşina do przyrównania go do bohatera, w mocnym, męskim, antycznym znaczeniu tego słowa: „Szlachetność, kult przyjaźni, poczucie honoru, a zwłaszcza obojętność w stosunku do śmierci, odróżniały go dyskretnie, ale w oczywisty sposób, od wszystkich z jego otoczenia” (Formula AS, nr 371, 19-26 lipiec 1999, str. 3). Faktem jest, że w strasznej i nierównej (dlatego właśnie tragicznej) walce ze śmiercią, Mircea Nedelciu żyje wewnętrznie pozytywnie, zajmując stale i z uporem miejsce po stronie życia. W ostatnim roku życia nadal wierzy, iż „rozpacz jest jednak grzechem” (Formula AS, nr 346, 25 styczeń - 1 luty 1999), zaś zaledwie na kilka dni przed śmiercią wyznaje – w poruszającym tekście-testamencie (Formula AS, nr 371, 19-26 lipiec 1999), iż przygotowuje się na spotkanie z Bogiem i nadal walczy ze śmiercią. W trakcie publikacji tekstu, 12 lipca pisarz Mircea Nedelciu umiera, na cztery miesiące przed ukończeniem 49-go roku życia.
<<Sprawy dzieją się tak jak je rozumiecie>>
Krytycy stale rozgraniczali to jak pisze i co pisze Mircea Nedelciu, a także eksperymentalny i realny lub egzystencjalny wymiar jego pisarstwa. Jeżeli w początkowych latach tendencja odbioru polegała na podkreślaniu innowacji, w ostatnim czasie percepcja orientuje się wręcz przeciwnie - na identyfikacji tradycyjnych wartości prozatora. Aby zapewnić odpowiednie wartościowanie pisarza, myślę, że nie jest potrzebna negacja oczywistego i podstawowego aspektu jego twórczości. Pewnym jest, że eksperyment stale zaprzątał Mirceę Nedelciu, ewidentnym jest również fakt, iż pisarzowi udało się zrealizować nowy sposób tworzenia i wykorzystania opowieści, przyczyniając się tym samym decydująco do rozpowszechnienia w rumuńskiej prozie niektórych technik, które dziś są w powszechnym użyciu (od metody wtrącenia i cytatu w narracji w drugiej osobie, od przecinania
i fragmentaryzacji opowieści obecnych w jednym i tym samym tekście, do powielenia wariantów itd.). Techniki te nie stanowią celu same w sobie, a są niezbędnym środkiem tak dla realizacji lepszego związku między autorem, czytelnikiem, a bohaterem, jak również dla bardziej skutecznego odniesienia tekstu do wielorakiej i zróżnicowanej rzeczywistości, zbudowanej z fragmentów, które chaotycznie się przecinają lub dowolnie się oddalają od siebie.
Dzisiaj, kiedy proza Mircei Nedelciu wchodzi w proces instytucjonalnego uznania, ale i w proces przejścia przez próbę uznania za klasyczną (sprawdzając tym samym, czy dyskurs ten jest zdolny przemawiać w uniwersalnym języku), jest uzasadnione, że zadajemy sobie pytanie czy Nedelciu jest wyłącznie technikiem swego dyskursu, czy jest on również artystą, czy posiada zdolność mistrzostwa w wypracowaniu schematów, czy też może tworzy on
w swych tekstach unikatowe i niepowtarzalne żywoty. Nasuwają się dwie podstawowe uwagi: klasycyzacja przeznaczona jest dla tych świadomych pisarzy, posiadających chęć innowacji, którzy przesunęli granice języka, percepcji, myśli o człowieczeństwie. Uwagi te są słuszne również dla opowiadań Mircei Nedelciu. Czytelnik w wielu perfekcyjnie skonstruowanych tekstach ma szansę odnaleźć własne tematy życiowe, rozpoznać pytania i własne wątpliwości.
Największą część krótkiej prozy pisarza stanowi proza natychmiastowej, codziennej rzeczywistości skoncentrowanej na temacie podróży (z wariantami włóczęgostwa
i wałęsania), która mniej sprzyja przygodom (jak dzieje się w tradycyjnej prozie), a bardziej badaniu kalejdoskopicznej rzeczywistości. Za pośrednictwem postaci znajdujących się stale
w drodze (jak Great Bibi, który „wyruszał w drogę nie bacząc na zmęczenie, senność czy nastrój”, albo inni prywatni kierowcy zawodowi i - ulubiona profesja - przewodnicy, gdyż „przewodnik wycina fragmenty otaczającej nas rzeczywistości”) konstruuje się świat
o ogromnym zróżnicowaniu figur, a zwłaszcza języków, zarejestrowanych i odtworzonych
w ich ujmującej różnorodności. Na swoich najlepszych stronach, proza ta łączy wątek podróży z tematem zdezorientowanego wnętrza pewnych osobników, którzy poruszają się, by nie mieć czasu na autoanalizę, którzy słuchają głosów z zewnątrz, by nie usłyszeć swojego wewnętrznego głosu. Gdy taki osobnik zatrzymuje się, przeżywa emocjonalny wstrząs, który oscyluje od płaczu włóczęgi Alexandru Daldei, do próby popełnienia samobójstwa przez turczynkę Dilaré (postacie z opowieści Amendament la instinctul propietăţii (Poprawka do instynktu własności)). W poczuciu odrzucenia żyją również młodzi z tomu Aventuri într-o curte interioară (Przygody na podwórzu), którzy nie przekroczyli jeszcze wieku dojrzewania, a którym udaje się przeciwstawić otaczającą ich szarą rzeczywistość, obrazom z marzeń
i własnych wyobrażeń.
„Biedakiem”, słabym wewnętrznie jest również narrator z wyjątkowej opowieści Partida de <<Taxi-Sauvage>> (Partia <<Taxi-Sauvage>>). Przed blisko rokiem, opuszczony przez ukochana kobietę, nadal znajduje się w stanie emocjonalnej rekonwalescencji, z której usiłuje wyjść za pomocą nieuporządkowanego życia osobnika
z marginesu, szukając i igrając z losem. Razem z Great Bibi i G.V. (ich także cechuje rozgoryczenie), postacie żyją na obskurnym strychu (pisarz jest prawdziwym mistrzem w opisach zimnych i nieprzyjaznych miejsc, w których młodzi są trawieni przez cierpienia i rozczarowania), pracują jeżdżąc bezprawnie taksówką, zaopatrują się nielegalnie w benzynę od pewnego pilota. W momencie, kiedy Great Bibi słyszy i przynosi na poddasze tragiczną opowieść o ośmioletnim chłopcu, który zmarł na hemofilię, zachwiana równowaga zapewniona przez codzienne kursy, specyficzny humor i obcy hałas uliczny zostają utracone. Historia ta ponownie sytuuje ich w położeniu odrzuconych, odsłania im brak sensu w ich życiu, co skłania G.V. do zadania w dobitny sposób podniosłego pytania, które dotyczy wielu postaci stworzonych przez pisarza: „Jakiego integrującego czynnika brakuje temu światu?”. Konfrontacja ze sobą – w innym wieku – pojawia się również w Efectul de ecou controlat (Efekt kontrolowanego echa), gdzie przełożony Gregora Vranca każe mu napisać donos na swego zwierzchnika z ministerstwa. Bohater, księgowy z zawodu usiłuje pogodzić się
z myślą, że brak mu heroizmu, podczas gdy, jego przyjaciel Malarz (a co za tym idzie, artysta) ukazuje mu swój podły charakter bojaźliwego stworzenia. Utwór w całości jest intertekstualnym echem, gdyż Gregor Vranca jest ewidentnie późniejszą hipostazą postaci Gregora Samsy z Metamofrozy Kafki.
Swą niepewną, niedoskonałą tożsamość ukazują postacie także, gdy badają rodzinną pamięć (jeszcze jeden z kilku głównych tematów twórczości pisarza). Surowy dystans dzieli pokolenia, obojętnie czy jest mowa o chłopskich dzieciach, które nie mówią już językiem swoich ojców, czy też o dzieciach nieczystych, niemoralnych mieszkańców miast. Bohaterowie ci posiadają ojcostwo niepewne z moralnego punktu widzenia, oscylując między byciem ofiarą, a napastnikiem.
Z prozy życia codziennego wyróżniają się dwa teksy: Provocare în stil Moreno (Prowokacja w stylu Moreno) oraz Probleme cu identitatea (Problemy z tożsamością). Provocare… jest opowieścią, która oprócz faktu, iż wyprzedza los pisarza, wprowadza także do prozy życia codziennego świadomość śmierci. Pasmo dziwnych zbiegów okoliczności prowadzi do cudownego uzdrowienia bohaterów, którzy stali się inwalidami po trzęsieniu ziemi: narrator jest unieruchomiony na wózku, podczas gdy jego ukochana przestaje mówić. To nieoczekiwane uzdrowienie jest możliwe gdyż obok zwykłego kalendarza istnieje również kalendarz ludowy, magiczny.
Czytając krótką prozę Mircei Nedelciu mamy szansę zapoznać się z takim gatunkiem epiki.
